Δημοτική Πινακοθήκη Ιωαννίνων
Photometria Festival
Η έκθεση παρουσιάζει έργο τριών σύγχρονων Ελλήνων δημιουργών, με αφετηρία και κοινό παρονομαστή το βίωμα και τον τρόπο που αυτό ξεδιπλώνεται ή καθρεφτίζεται στον τόπο: παρελθόν και παρόν, το υλικό και το πνευματικό, η μνήμη και η συνείδηση, η έντεχνη καταγραφή και η επινοητική σκηνοθεσία, διαλέγονται στις τρεις πολύχρονες φωτογραφικές εργασίες της Βίκης Γεωργίου, του Βασίλη Νεμπεγλεριώτη και του Στρατή Βογιατζή. Το έργο τους επιχειρεί, μέσα από ταξίδια εσωτερικά που διασχίζουν τους γενέθλιους τόπους, να φανερώσει τοπία που λανθάνουν κρυμμένα, παρότι συχνά σε κοινή θέα, εκεί που το προσωπικό συναντά το συλλογικό, και η γεωγραφία διασταυρώνεται με την αυτοβιογραφία.
Κάμπος | Στρατής Βογιατζής [GR]
Στον κάμπο της Χίου τα επιβλητικά αρχοντικά δεσπόζουν μέσα στα κτήματα των εσπεριδοειδών που καλλιεργούνται στην περιοχή επί επτά περίπου αιώνες. Στη σειρά Κάμπος (2017-2022) ο Στρατής Βογιατζής ως ιδιότυπος αφηγητής μας ξεναγεί στην περιοχή πλέκοντας εικόνες με κείμενα, με αρχεία και αντικείμενα, καταγράφοντας μαρτυρίες και μνήμες, γεννώντας εικόνες που αποτελούν άλλοτε τεκμήρια κι άλλοτε προϊόν σκηνοθεσίας. Με όμοιο τρόπο τα κείμενα, υφαίνοντας το βίωμα με τη φαντασία, το θρύλο με την ιστορία, αποκαλύπτουν πολλαπλές, συχνά αθέατες, επιστρώσεις της πραγματικότητας, επιμελώς κρυμμένες πίσω από τους τοίχους που οριοθετούν τα κτήματα. Η σειρά αφουγκράζεται το πνεύμα του τόπου, την αλληλεπίδρασή του με τα ζώα και το τοπίο, τη διείσδυση της φύσης στον πολιτισμό, καθώς και του πολιτισμού στη φύση σε μια εξίσωση που γίνεται όλο και πιο δυσεπίλυτη.
Ο Βογιατζής γεννά έτσι, με τα δικά του λόγια, μια σειρά «κομποστοποιημένων αφηγήσεων», ενεργοποιώντας μέσα από μια έντεχνη διαδικασία τη γόνιμη ανακύκλωση και συγχώνευση εννοιών και ιδεών για τη γενέτειρά του. Το έργο του συνιστά ερευνητική ματιά στην περίπλοκη, συχνά αινιγματική, κουλτούρα του κάμπου της Χίου, που γνώρισε περιόδους μεγάλης οικονομικής άνθησης και σιωπηλής παρακμής. Η μελαγχολική συχνά άσκηση πατριδογνωσίας του Βογιατζή, αποφεύγοντας την ευκολία της εξιδανίκευσης, προκρίνει μια πορεία στον χώρο και τον χρόνο που ζυμώνει το αισθητηριακό μέρος με το διαισθητικό, την ορατότητα με την αορατότητα. Σε ένα άλλο επίπεδο, η σειρά λειτουργεί ως αναστοχασμός για το λεπτό, συχνά διαπερατό, όριο ανάμεσα στο ντοκουμέντο και τη μυθοπλασία, στο πεδίο του λόγου, της φωτογραφικής εικόνας και της σαγηνευτικής σύζευξής τους.
Ιστορίες του κάμπου | Βασίλης Νεμπεγλεριώτης [GR]
Λίγα τοπία ίσως προτείνονται τόσο για τη μελέτη της σχέσης ανθρώπινου πολιτισμού και φύσης όσο ο κάμπος, πεδίο άσκησης της όλο και πιο εντατικής γεωργίας που άλλαξε βαθιά τον ανθρώπινο πολιτισμό. Η σειρά Ιστορίες του κάμπου (2017-2023) του Βασίλη Νεμπεγλεριώτη, εστιάζει στο θεσσαλικό κάμπο, τον μεγαλύτερο σιτοβολώνα της χώρας, που έχει αποτελέσει πηγή ευμάρειας όσο και εστία ανισότητας, όπως υποσημειώνει διακριτικά η φωτογραφία από το μνημείο του Κιλελέρ. Παιδί αγροτικής οικογένειας, ο Νεμπεγλεριώτης εξετάζει εδώ τη σύγχρονη συνθήκη του κάμπου: την αδιατάρακτη απεραντοσύνη του επίπεδου τοπίου, τη σχετική ερημία του από τα μελίσσια ανθρώπων που το καλλιεργούσαν από τότε που η αγροτική εργασία μηχανοποιήθηκε, τους αγρούς που γίνονται κυψέλες παραγωγής ηλιακής ενέργειας, τους μετανάστες που συγκροτούν τη νέα εργατική δύναμη της ελληνικής γης, τα ίχνη των ανθρώπων που επιβάλλουν το δικό τους γραμμικό κανόνα στην κυκλική περιοδικότητα της φύσης.
Οι φωτογραφίες του Νεμπεγλεριώτη αξιοποιούν την ευρυχωρία του τόπου, την απουσία έντονου φυσικού ανάγλυφου για να εικονίσουν ελλειπτικά τη διασάλευση της γης, να αποκαλύψουν στοιχεία από τη σύγχρονη και την κοινωνική ιστορία της. Παράλληλα, αφηγούνται προσεκτικά την ιστορία του κάμπου ως τόπου βιωμάτων όπου οι μικρές ατομικές αφηγήσεις συνυφαίνονται με την κεντρική, επίσημη και η φαινομενικά ακίνητη γη αποτελεί ακόμη το καθημερινό σημείο αναφοράς στη ζωή των απλών ανθρώπων, σ’ έναν κόσμο διαρκώς και αναίτια ίσως επιταχυνόμενο, που στροβιλίζεται μέσα στην κλιματική κρίση.
H πίσω αυλή | Βίκη Γεωργίου [GR]
Επιστρέφω μετά από χρόνια στον τόπο καταγωγής μου. Συλλέγω κομμάτια από ανείπωτες ιστορίες και κρυμμένα μυστικά για να κατανοήσω και να ανασυνθέσω το παρελθόν. Προσπαθώ να καλύψω το κενό της μνήμης, το κενό του χρόνου, το κενό του χώρου, όλα τα κενά που φόρεσα στην παιδική μου ηλικία.
Ο πατέρας μου ήταν τότε ένας λεβέντης βοσκός, περιζήτητος για τις κτηνοτροφικές του ικανότητες. Γιατί πήρε, μαζί με την μητέρα μου, την καθοριστική απόφαση να εγκαταλείψουν το χωριό για να ταξιδέψουν στην άλλη άκρη του κόσμου;
Βλέπω τα παιδιά μου να παίζουν στον κήπο και μπορώ να φανταστώ πως ήταν η ζωή στην «πίσω–αυλή», backyard, μία από τις λίγες λέξεις που έφεραν πίσω από την ζωή μας στην Αυστραλία.
Χρησιμοποιώ τις εικόνες ως συγκολλητική ύλη.
Το σκαρφάλωμα στα δέντρα, μαζί με τα αδέλφια μου, η κίνηση των χεριών της μητέρας, καθώς κρεμάμε την μπουγάδα, τα λόγια, οι σιωπές, τα χρώματα, το στρωμένο τραπέζι, η μυρωδιά του καπνού όταν πέφτει το φως.
Ανοίγω ένα μπαούλο γεμάτο γράμματα και Χριστουγεννιάτικες κάρτες, δοκιμάζω τα ρούχα της μητέρας, φωτογραφίζομαι μαζί της.
Αντιμετωπίζω τις ίδιες ερωτήσεις ξανά και ξανά. Ήμασταν ποτέ ευτυχισμένοι ως οικογένεια;
Γιατί φύγαμε; Γιατί γυρίσαμε πίσω; Μήπως είναι καλό να ξεχνάς;
Γιατί σκαλίζω τη στάχτη της μνήμης; Γιατί άνοιξα την πόρτα της πίσω αυλής;
Επιμέλεια: Ηρακλής Παπαϊωάννου